You are here: Home / Te raadplegen bronnen

Beschikbare gegevens

Hieronder een overzicht van de beschikbare bronnen en te raadplegen gegevens.

Quotisatie van 1749
Als onderdeel van een grote belastinghervorming introduceerde het gewest Fryslân in 1749 de quotisatie. Voor deze persoonlijke belasting werden alle gezinshoofden en gezinsleden boven de twaalf jaar geregistreerd. Daarbij zijn onder meer ook de beroepen en het geschatte vermogen genoteerd. De quotisatie is een waardevolle bron omdat hij veel informatie bevat over de persoonlijke welstand van een groot aantal Friezen halverwege de achttiende eeuw.³ Ruim de helft van de in de Dokkumer quotisatie vermelde personen kon in HISGIS precies aan een bepaald huis verbonden worden. Dit is dan per bewoner het huis waarvoor hij of zij als bewoner geregistreerd wordt in het reëelkohier van 1750.⁴ Hierdoor viel de route van de registratie globaal te herleiden. Zodoende was het mogelijk bij benadering aan te geven waar de niet exact gelokaliseerde personen vermoedelijk woonden. Zie hiervoor de centrale groengekleurde punten zoals aangeven op de kaart van Smedema.

Reëelkohieren
De reële goedschatting werd in 1711 ingevoerd in het gewest Friesland als belasting over de werkelijke waarde van onroerende goederen. Tot en met 1805 vond er jaarlijks een heffing plaats. Van alle huizen registreerde men de eigenaar of eigenaren, de hoofdbewoner(s), de huurwaarde en de aanslag. In Dokkum hielden de administrateurs een doorlopende nummering aan en een verdeling in vier wijken: het Grote Breedstraat-espel, het Kleine Breedstraat-espel, het Hanspoortster-espel en het Blockhuis-espel. De reëelkohieren kenmerken zich door een grote consistentie in de gebruikte nummeringen over praktisch de gehele periode van inning. Vanwege belastingvrijstellingen zijn de zogeheten corporagoederen: de eigendommen geestelijke en publieke instellingen, niet of niet consequent opgetekend.⁵ In HISGIS zijn de reëelkohieren van de jaren 1750, 1770, 1788 en 1805 opgenomen. Het jaar 1788 is in het bijzonder gekozen vanwege de datering van de Smedema-kaart in datzelfde jaar.

Volkstelling 1830
In het najaar van 1829 werd in Nederland de eerste van de tienjarige algemene volkstelling gehouden. Van iedere inwoner is toen de naam, voornaam, leeftijd, geboorteplaats, burgerlijke staat, het beroep en de religie opgenomen. Alle personen zijn per adres geregistreerd. Hierbij is het in 1806 landelijk geïntroduceerde huisnummer aangehouden. Dokkum heeft de bestaande grenzen van de espels toen niet gewijzigd, wel zijn de namen er vervangen door letters (wijk A, B, C, D). Verder is de doorlopende telling toen vervangen door een aparte nummering per wijk.⁶ Voor wat betreft de Dokkumer volkstelling zijn al de in de originele bron geregistreerde gegevens opgenomen in HISGIS, inclusief de eventuele opmerkingen die destijds bij sommige inwoners zijn vermeld.

Kadaster 1832 en daarna
Het minuutplan (de kaart) van het oudste kadaster uit 1832 fungeert in HISGIS als basislaag. Van elk perceel zijn de volgende gegevens beschikbaar zoals vermeld in de eveneens oudste kadastrale legger: eigenaar (incl. woonplaats en beroep), soort eigendom, belastbare waarde, klassering en inhoudsgrootte. Daarnaast is het mogelijk de bij dat betreffende perceel behorende bladzijdes te raadplegen uit Dokkum in kadastraal perspectief, het in 2006 verschenen boek van de neven Smits. Hiermee is de eigenaar- en bewonersgeschiedenis beschikbaar vanaf 1832 tot circa 1970, inclusief de diverse huisnummers uit deze periode tot aan het heden. Van sommige huizen is fotomateriaal beschikbaar. De bij Dokkum in kadastraal perspectief verschenen straatwandtekeningen uit het jaar 1945 zijn eveneens in HISGIS te bekijken. Van iedere gevel is een aparte uitsnede beschikbaar gemaakt.⁷

³ P. Nieuwland en A. van Dalfsen, De quotisatiekohieren. Namen, beroepen en welstand van de Friese bevolking in 1749. Deel 3 (Leeuwarden 1983) 5-13.
⁴ Dit is niet noodzakelijkerwijs hetzelfde huis als waar zij in 1749 gewoond hebben.
⁵ P. Nieuwland, Friezen gezocht. Gids voor stamboomonderzoek in Friesland (Leeuwarden 2005) 164-165.
⁶ M. Raat, ‘Friesland en de landelijke invoering van huisnummers in 1806. Sleutels tot het verkrijgen, lokaliseren en integreren van historische bewonersinformatie’, De Vrije Fries 96 (2016) 39-60.
⁷ E. Smits Azn en E. Smits FAzn, Dokkum in kadastraal perspectief. Met huiseigenaren en bewoners en straatbeelden anno 1945 (Dokkum 2007) 4-10.